O le finauga talu ai nei—ma le suiga o tulafono faavae—e uiga i le faaaogaina o ufimata e puipuia ai le salalau o le Covid-19 ua faaalia ai se tulaga faalua mata’utia. Mo nisi mafuaaga, ua ese le auala ua tatou taulimaina ai lenei mataupu faapitoa o le soifua maloloina lautele. Matou te le o vaaia ni tusitusiga e fesiligia pe manaomia moni e tagata ona tausia le 6 futu le mamao mai le tasi ma le isi i luga o le auala, nai lo le 3 futu, pe o se manatu lelei tele le faalauiloa o le fufuluina o lima e 20 sekone le umi. Ae a oo i le ufiufiina o o tatou foliga, ua faaaogaina se faiga faasao. I vaiaso talu ai nei, ua fautuaina e tagata atamamai le faaeteete—pe teena le faaaogaina o ufimata e tagata lautele—a o latou aioi atu mo ni faamaoniga e sili atu ona lelei ma sili atu ona mautinoa. Aisea?
E sa'o lava i latou, ioe, e le o maua mai ni tali mautinoa i su'esu'ega i le fa'aaogaina o ufimata. E leai ni su'esu'ega fa'aklinikal tetele e fa'amaonia ai e mafai e le fa'aaogaina patino o ufimata ona taofia le sosolo o le fa'ama'i; ma o su'esu'ega e va'ava'ai i ufimata ma le fulū ua maua ai ni taunuuga e le mautinoa. Peita'i, o nei fa'amaoniga e le o ta'u mai ai ia i tatou se mea tele, i itu uma e lua: O su'esu'ega e le fa'amaonia ai le aoga o ufimata, pe o se mea matautia pe o se fa'aumatia o le taimi. Ona o su'esu'ega e le tele ni numera ma ua tumu i fa'afitauli fa'apitoa.
Se'i fai ma fa'ata'ita'iga, o se su'esu'ega tele fa'afuase'i o le fa'aaogaina o ufimata i tamaiti a'oga kolisi i Amerika i le vaitau o le fulū i le 2006–07. O le fa'aitiitia o fa'ama'i i totonu o i latou o lo'o ofuina ufimata i lena su'esu'ega e le'i taua tele i fuainumera. Ae ona o le su'esu'ega na faia i le taimi na i'u ina avea ma vaitau vaivai mo le fulū, e leai se malosi fa'amaumauga o le su'esu'ega mo lena fesili; e le lava tagata mama'i mo le au su'esu'e e iloa ai pe na fa'aleleia e le ofuina o ufimata le tumama o lima. E le'i mafai fo'i ona latou fa'ate'aina le avanoa na a'afia ai tamaiti a'oga a'o le'i amataina le su'esu'ega.
Pe se'i toe fai se isi su'esu'ega o le vaitau lava lea e tasi o le fulū, i le taimi lea i Ausetalia, lea e le'i maua ai se aafiaga mautinoa. O le su'esu'ega lea na va'ava'ai ai i tagata matutua o lo'o nonofo ma tamaiti na maua i le fulū. E itiiti ifo i le afa o tagata na fa'afuase'i ona auai i le vaega o tagata e ofuina ufimata na lipotia mai na latou fa'aaogaina "le tele o taimi po'o taimi uma." O le mea moni, e masani ona latou momoe i tafatafa o a latou fanau mama'i e aunoa ma i latou. E leai se tutusa o lenei mea ma le fesili pe tatau ona e ofuina se ufimata i tagata ese i le faleoloa i le ogatotonu o se fa'ama'i.
Ae o le mea lenei: E mafai foʻi ona faia ni faitioga faapena e uiga i faʻamaoniga e lagolago ai le faʻaaogaina o ufimata e le aufaigaluega tau soifua maloloina. E ui ina malilie tagata uma o lenei faiga e matua taua lava i falemaʻi ma falemaʻi, ae e le ona o loʻo ia i matou ni faʻamaoniga mautinoa mai suʻega faʻafuaseʻi. O nai suʻega faʻapitoa o loʻo ia i matou e uiga i le faʻaaogaina o ufimata mo le aufaigaluega tau soifua maloloina e puipuia ai le fulū e le o faʻaalia ai se aʻafiaga manino; e le mafai foʻi ona latou faʻaalia o le N95 respirators e sili atu le aoga nai lo ufimata taotoga. O na suʻega e matua mamao lava mai le tulaga lelei. Mo se faʻataʻitaʻiga, na tofotofoina e se tasi le aoga o ufimata ie e ala i le faʻatusatusaina o le aufaigaluega tau soifua maloloina na ofuina i latou i latou o loʻo ofuina ufimata taotoga poʻo respirators, ma faʻapea foʻi ma se vaega faʻatonutonu na mulimuli i "faiga masani" i le falemaʻi. Na iʻu ina iloa ai o le toʻatele o tagata faigaluega i le vaega faʻatonutonu sa ofuina ufimata taotoga, o lea e le mafai ai e le suʻesuʻega ona faʻaalia moni pe sili atu (pe leaga) ufimata ie nai lo le le ofuina o ufimata.
E moni, o le faʻavae faasaienisi mo le faʻaaogaina e le aufaigaluega tau soifua maloloina o ufimata e le sau mai suʻega faafomaʻi o le pepesi o le fulū poʻo faʻamaʻi pipisi. E sau mai faʻataʻitaʻiga i totonu o le fale suʻesuʻe e faʻaalia ai e mafai e ufimata ona taofia le sosolo atu o siama—e le itiiti ifo ma le lua taseni o na mea—ma mai suʻesuʻega faʻatonutonu o mataupu i le taimi o le faʻamaʻi o le coronavirus i le 2003 lea na mafua ai le SARS. O na suʻesuʻega a le SARS e leʻi faʻatapulaʻaina i le aufaigaluega tau soifua maloloina.
E moni o tagata faigaluega tau soifua maloloina poʻo isi tagata o loʻo tausia tagata maʻi i le Covid-19 e sili atu ona aʻafia i le maualuga o le siama o le coronavirus nai lo se isi lava tagata. I le tulaga o le le lava o ufimata, e manino lava latou te maua le faamuamua e maua. Ae e le o se mafuaaga lea e fai atu ai e leai se lagolago mo le faʻaaogaina o ufimata e isi uma. Aua, e leai ni suʻega faafomaʻi e faʻamaonia ai o le mamao faʻaagafesootai e 6-futu e puipuia ai le faʻamaʻi, e pei ona matou iloa. (E naʻo le 3-futu le mamao e fautuaina e le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi.) E le faʻamaonia foi e suʻega faafomaʻi e sili atu le fufuluina o o tatou lima mo le 20 sekone nai lo le faia mo le 10 sekone pe a oʻo i le faʻatapulaʻaina o le salalau o faʻamaʻi i se faʻamaʻi pipisi o le manava. O le faʻavae faasaienisi mo lena fautuaga fufulu lima e 20-sekone mai le US Centers for Disease Control and Prevention e mafua mai i suʻesuʻega i fale suʻesuʻe e fuaina ai le siama i lima pe a uma taimi eseese e fufulu ai.
O le ā la le pogai o lenei tulaga faatonuina faalua e faatatau i ufimata—ma aisea na iu ai ina lafoaia?
Ou te manatu o le mafuaʻaga autū lava ona ua tatou faʻatauvaʻa pea lava pea i lenei siama, ae faʻateleina lo tatou lava gafatia e taulima ai. O Miao Hua, o se tagata suʻesuʻe i aganuʻu ma o se fomaʻi i le Falemaʻi o Mount Sinai i le Aai o Niu Ioka, sa matuā teʻi lava i le eseesega o manatu i le puleaina o faʻamaʻi i le Iunaite Setete pe a faʻatusatusa i Wuhan. I Saina, na ia tusia i ni nai vaiaso talu ai, o le salalau i totonu o falemaʻi na vave ona taofia ai le manatu o le a lava lea o fuafuaga masani e taofia ai lenei siama fou o le coronavirus. O le mea na ia faʻalogo i ai mai Saina e le moni, o lana tala lea, ma e sili ona popole i le malamalama o le "le manuia o le vaega faafomaʻi a Amerika e resitalaina le tulaga ese o le Covid-19 i le talafaasolopito".
O le suiga talu ai nei a le CDC i le lagolagoina o ufimata ua faʻaalia ai atonu ua iu lava ina faia lenei faʻamaoniga ua leva ona tatau ona faia. O le faʻamatalaga a le ofisa e faʻatatau i le suiga i faʻamaoniga ua faʻaputuina e faʻapea o le faʻamaʻi e le o pipisi i le auala lava e tasi e pei o le fulū: e mafai ona pipisi tagata ma e leai ni faʻailoga, ma e mafai ona salalau le siama e ala i le tautala, faʻapea foʻi ma le tale, mafatua, ma le paʻi atu i mea ua pisia.
Ou te manatu o le musu e faʻalauiloa le faʻaaogaina o ufimata e le lautele, faʻapea foʻi ma le faʻaaogaina o se tulaga faʻalua mo faʻamaoniga lagolago, na mafua foʻi ona o popolega o le a le mafai e tagata ona faʻaaogaina ufimata e aunoa ma le faʻaleagaina o i latou lava. Pe o ufimata o le a maua ai se lagona sese o le saogalemu, ma mafua ai ona latou faʻaitiitia le va mamao faʻaagafesootai poʻo isi fuafuaga. Ae ui i lea, o fesootaiga lelei e taua tele iinei, e pei lava ona i ai mo le metotia maeʻaeʻa o le fufuluina o lima. Na suʻesuʻeina e Stella Quah, o se tagata suʻesuʻe i agafesootai i le Iunivesite o Sigapoa, itu faʻaagafesootai o le faʻamaʻi pipisi o le SARS i Sigapoa, lea na aofia ai i le tauvaga soifua maloloina lautele aʻoaʻoga e uiga i le tumama o lima, faʻapea foʻi ma le fuaina o le vevela ma le faʻaaogaina saʻo o ufimata. Na toe suia e le CDC lana taʻiala mo ufimata i le Aso Faraile talu ai, ona faʻasalalau lea o ni fautuaga faʻatapulaʻa i le auala e ofuina ma aveese ai, faʻatasi ai ma faʻatonuga mo le faia o au lava mai se tuʻufaʻatasiga o bandanas ma faamama kofe.
Ae peitaʻi, e tāua tele le tele o aʻoaʻoga nai lo lenā, pe afai o ata uma o loʻo tatou vaʻaia i le TV o tagata o loʻo ofuina ni ufimata e le ufiufi ai o latou isu poʻo auvae o se mea e faʻataʻitaʻi i ai. O tala faasolopito talu ai nei o loʻo i ai le lesona lava e tasi. Ina ua maeʻa le Afa o Katrina, na fautuaina ni mea manava mo soʻo se tasi o loʻo faia galuega e faʻaleleia ai le popole i New Orleans. O se suʻesuʻega i le auala na aoga ai lena mea mo se faʻataʻitaʻiga faʻafuaseʻi o tagata e 538 na faʻaalia ai le manaʻomia o aʻoaʻoga: E naʻo le 24 pasene na ofuina saʻo, ma e masani lava o tagata na faʻaaogaina muamua; ae o le 22 pasene o tagata na ofuina a latou mea manava i lalo. Na faaiʻu e tusitala o lena suʻesuʻega: "O fesoasoani e faʻaleleia atili ai le ofuina o mea manava e tatau ona mafaufau i ai i le fuafuaina poʻo faʻamaʻi pipisi ma faʻalavelave faʻafuaseʻi o le fulū." O se suʻesuʻega i le 2014 i Wuhan na maua ai o le faʻaaogaina saʻo o mea manava i tagata faigaluega e le o ni tagata tausi soifua maloloina e matua maualuga atu lava pe a uma aʻoaʻoga.
Pe na mafai ea ona faia se eseesega i le faʻaaogaina lautele (ma le saʻo) o ufimata pe a sao mai le siama mai le taofiofia? O se suʻesuʻega i le 2018 na faia e Jin Yan ma ana paʻaga mai le US Food and Drug Administration na fausia ai se faʻataʻitaʻiga e faʻavae i luga o ni manatu mai faʻamaumauga a le fale suʻesuʻe. Na latou faʻaiʻuina afai e naʻo le 20 pasene o tagata e faʻaaogaina ufimata, o le a leai se eseesega i le salalau o le fulū. Ae peitaʻi, i le 50 pasene o le usitaʻia, faʻatasi ai ma le faʻaaogaina o ufimata taotoga e maualuga le faʻamamaina, atonu e tele le aʻafiaga. O se taunuuga faʻateorē lava lena, ma ua tatou iloa ua taofia le pepesi o le Covid-19 i nofoaga e leʻi faʻaaogaina lautele ufimata. I le isi itu, pe a le mafai ona pulea se pepesi, e taua tele lava se sao itiiti.
I le iuga, e faigata ona sola ese mai le masalosalo o le tulaga faalua e uiga i ufimata e itiiti sona sootaga ma le saienisi nai lo le eseesega faaleaganuu i le auala tatou te tali atu ai i faamai pipisi. Ua manino le eseesega talu mai le amataga o le faamai pipisi muamua o le coronavirus, le SARS, lea na suia ai uiga ma amioga e uiga i le soifua maloloina lautele i Asia. E le gata i ufimata: O atunuu e le o ni Asia ua ese foi a latou amioga i le siakiina o le vevela o tagata po o le faamamaina o nofoaga faitele. Ae leai se mea fou e uiga i lenei aga. E masani ona tatou talosagaina se faamaoniga faapitoa pe a le fetaui se faiga ma o tatou manatu muamua. Ae paga lea, o se mea masani tele lena; ma e le o sao mai saienitisi.
O loʻo tuʻuina atu e le WIRED le avanoa e maua fua ai tala e uiga i le soifua maloloina lautele ma le auala e puipuia ai oe lava i le taimi o le faʻamaʻi o le coronavirus. Lesitala mo la matou nusipepa o le Coronavirus Update mo faʻafouga aupito lata mai, ma lesitala e lagolago ai la matou tusitala.
O le WIRED o le mea lea e faʻataunuʻuina ai le taeao. O le puna taua lea o faʻamatalaga ma manatu e faʻamatalaina ai se lalolagi o loʻo suia pea. O le talanoaga WIRED e faʻamalamalamaina ai le auala o loʻo suia ai e tekinolosi vaega uma o o tatou olaga—mai aganuʻu i pisinisi, saienisi i mamanu. O alualu i luma ma mea fou tatou te maua e tau atu ai i ni auala fou o mafaufauga, fesoʻotaʻiga fou, ma pisinisi fou.
© 2020 Condé Nast. Ua taofia aia tatau uma. O le fa'aaogaina o lenei 'upega tafa'ilagi o lona uiga o le taliaina lea o la matou Maliega Fa'aoga (fa'afouina 1/1/20) ma le Faiga Fa'avae Fa'alilolilo ma le Fa'amatalaga Kuki (fa'afouina 1/1/20) ma Au Aia Tatau Fa'alilolilo a Kalefonia. Aua le Fa'atau Atu a'u Fa'amatalaga Patino. E mafai e le Wired ona maua se vaega o fa'atauga mai oloa na fa'atauina e ala i la matou 'upega tafa'ilagi o se vaega o la matou Pa'aga Fa'atasi ma tagata fa'atau oloa. E le mafai ona toe gaosia, tufatufa atu, fa'asalalauina, teuina pe fa'aaogaina i se isi lava auala mea o lo'o i luga o lenei 'upega tafa'ilagi, se'i vagana ua i ai se fa'atagaga tusitusia muamua mai le Condé Nast. Filifiliga Fa'asalalauga
Taimi na lafoina ai: Ape-09-2020